Francaise
English
فارسي
جستجو
اطلاعات تماس
نقشه سايت
صفحه اصلي

Skip Navigation Links

مطلبی که خواهید خواند از کتابسفری با سرطان  پستان به سوی امید”  تالیف دکتر احمد کاویانی و همکاران می باشد. توصیه می شود برای دریافت فایل اصلی کتاب که به صورت مصور می باشد، و به صورت PDF است، این قسمت را کلیک نمایید.

نسخه کامل و قابل چاپ

 

 

پرتو درمانی در درمان  سرطان پستان

 

 

 

در این قسمت شما پاسخ سؤالات زیر را خواهید یافت:

-   پرتو درماني چيست و چرا انجام مي شود؟

-   بهترین زمان برای پرتو درماني چه موقعی است؟

-   پرتودرمانی چگونه انجام مي شود؟

-   آيا انجام اين درمان، مشكلي را براي اطرافيان بيمار ايجاد مي كند؟

-   آيا پرتو درماني عارضه اي هم دارد؟

-   براي مقابله با عوارض احتمالي چه كار بايد كرد؟

 

 

 

پرتو درماني چيست؟

پرتو درماني، نوعی روش درمانی است که در آن اشعه پرقدرت ايكس باعث تخريب سلولهاي سرطاني و متوقف كردن رشد آنها مي شود. همانگونه که در فصول گذشته به آن اشاره شد، برای درمان بهتر سرطانها از دو نوع درمان «موضعی» و «عمومی» بهره گرفته می شود. پرتودرمانی یا همان رادیوتراپی همانند جراحی یک درمان موضعی است و بر سلول‌های سرطانی موجود در عضو اثر می گذارد. این اشعه را می توان به روش‌های مختلفی به نسوج حاوی تومور یا مناطقی که شک به وجود تومور در آن وجود دارد، رسانید. از جمله این انواع می توان به پرتو درمانی از طریق جاگذاری وسایل ساطع کننده اشعه در بدن بیمار، پرتو درمانی حین عمل و موارد دیگر اشاره کرد. علی رغم امکان انجام این روش های جدیدتر، هنوز برای اغلب بيماران از پرتو درماني خارجي استفاده مي‌شود كه در آن اشعه X از يك منبع خارج بدن به وسيله دستگاهي، به سمت عضو مورد نظر  هدایت مي شود.

 

چرا پرتو درماني انجام مي شود؟

جراح در حین جراحی سعی دارد تمام نسج تومور را از بدن بیمار خارج نماید، ولی باید توجه داشت که در بسیاری از موارد حدود درگیری نسوج بوسیله تومور مشخص نیست و بنابراین همواره خطر جا ماندن تعدادی از سلول های سرطانی وجود دارد. از این رو پزشکان با انجام پرتو درمانی سعی دارند بقایای احتمالی تومور را نیز از بین ببرند و احتمال عود بیماری را به حداقل برسانند. در حقیقت در برخی موارد خاص (با توجه به وضعيت عمومي بيمار و نوع تومور) حتي پس از انجام جراحي، احتمال عود بيماري زياد است، حال آنكه اين احتمال در صورت انجام   پرتو درماني به طور قابل ملاحظه‌اي كم مي شود. علت این کاهش در میزان عود این است که حتی اگر بقايايي از تومور بعد از جراحي در پستان باقی مانده باشد، انجام پرتو درماني باعث تخريب این سلول ها مي شود.

ضرورت انجام اين درمان در هر فرد با در نظر گرفتن نوع جراحی انجام شده، سن فرد، اندازه تومور سرطاني، وضعيت حاشيه تومور بعد از جراحي و ميزان درگيري غدد لنفاوي زير بغل متفاوت است و طبق صلاحديد پزشك معالج صورت مي گيرد.

در زمان پرتو درماني، پرتوهاي ايكس طوري تنظيم مي شوند كه عمدتًا بر روي سلولهاي سرطاني كه احتمالاً بعد از جراحي باقي مانده اند، تابيده شوند. در اين نوع درمان تنها بخش كوچكي از سلولهاي طبيعي تحت تابش قرار مي گيرند تا       حتي الامكان از آسيب به بافت طبيعي جلوگيري شود، البته بافت طبيعي اين توان را دارد كه بعد از پرتو درماني ترميم شود. به هر حال پزشك معالج با در نظر گرفتن نكات لازم، نهايت دقت را به كار مي گيرد تا مطمئن شود فقط ناحيه سرطاني تحت تأثير اشعه قرار می گیرد و بافت سالم در امان است. از این رو مقدار اشعه بر اساس اندازه، شكل پستان و محل بافت سرطاني می تواند متفاوت باشد به طوری که طی درمان هرگونه بقاياي سلول هاي سرطاني نابود شود.

 

پرتو درماني چه زماني و چگونه انجام مي شود؟

پرتو درماني بهتر است طی 4 هفته اول بعد از جراحي شروع شود. در صورتي كه بيمار احتياج به شيمي درماني داشته باشد، پرتو درماني ممكن است قبل، حين يا بعد از شيمي درماني انجام پذيرفته و این زمان اندکی جابجا شود. البته در این صورت غالباً اين كار بعد از شيمي درماني انجام مي شود.

براي انجام پرتو درماني بيمار بايد 5 روز در هفته، به مدت 6-5 هفته به بيمارستان يا كلينيك مربوطه مراجعه کند. در اين مدت اشعه به تمام ناحيه مبتلا شامل پستان جراحي شده یا زیر بغل تابانده مي شود. در خاتمه درمان، ممكن است يك دوز اضافي اشعه مستقيماً به بستر تومور تابانده شود. انجام پرتو درماني نياز به بستري شدن ندارد و به صورت سرپايي قابل انجام است.

      نكته حائز اهميت اين است كه بيمار درمان شده با اين روش، اشعة ايكس را در خود نگه نمي دارد و لذا از خود اشعه ساطع نمي نمايد، بنابراين انجام اين درمان هيچ خطري براي اطرافيان بيمار ندارد. در واقع انرژي راديواكتيو كه وارد سلول هاي بیمار شده است، جذب سلول هاي سرطاني می شود و نمي تواند از بدن وی خارج گردد. بنابراين حتی در حین درمان پرهیز از نزديك شدن، لمس كردن يا بوسيدن ديگران الزامی نیست، زیرا آسيبي به آنها نخواهد رساند.

تنها در تكنيك خاصي از پرتو درماني وسایل ویژه ای در داخل بافت پستان جاگذاری شده و اشعه درماني از داخل بدن بيمار صورت مي گيرد. در برخی از این روش ها ممکن است مقدار اشعه ای که ساتع می شود، براي اطرافيان خطرزا باشد بنابراین ممکن است بیمار برای انجام این کار بستری شده و یا برای مدت چند روز به صورت  ایزوله و دور از دیگران زندگی کند. البته اين روش در كشور ما به ندرت انجام می شود و تنها در اين مورد است كه به اطرافيان هشدار داده مي شود كه تا چه حد مي توانند به بیمار نزديك شوند و تا چه مدت لازم است فاصله ايمني را از بيمار حفظ نمايند. البته بايد توجه كرد كه حتی در اين روش، بعد از خارج كردن وسایلی که اشعه  X ساتع میکنند، خطري اطرافيان بیمار را تهدید نمی کند.

درمان شما زير نظر يك متخصص پرتو درماني(radiation oncologist)  و تيم درماني وي انجام مي پذيرد. يك متخصص فيزيك، اشعه دستگاه و تجهيزات را از نظر كفايت اشعه كنترل مي‌كند. تكنسين مربوطه مقدار اشعه مورد نياز شما را محاسبه مي نمايد و شما را در وضعيت مناسب بر روي تخت قرار مي دهد. يك پرستار پرتودرماني نيز در تمام مراحل پزشك و بيمار را همراهي مي كند. قبل از شروع درمان، شما بايد در يك وضعيت شبيه سازي شده با تيم درماني همكاري نمائيد تا بتوانند دقيقاً تعيين کنند كه مسير اشعه چگونه بايد تنظيم شود.

گاهي براي تعيين دقيقتر نقطه اي كه پرتو ها بايد متمركز شوند، از سي تي اسكن كمك گرفته مي شود. براي اين كه محل درمان دقيقاً تعيين گردد، درمانگر آن قسمت ها را معمولاً با جوهر يا ماژيك بر روي پوست علامت گذاري مي كند. در حين درمان شما بايد كاملاً بي حركت باشيد. از اين رو در برخي موارد براي جلوگيري از حركات شما از وسيله هاي ثابت كننده، استفاده مي شود. شبيه سازي و تنظيمات اوليه حدود 30 دقيقه تا 2 ساعت طول مي‌كشد ولی در واقع اصل درمان طي 5-1 دقيقه انجام مي شود.

در حين پرتو درماني، اعضاي سالم شما با صفحاتي پوشانده مي شود تا از اشعه مصون بمانند. در اين هنگام متخصص پرتو درماني و تيم مربوطه از اتاق مجاور، بر تمام مراحل درمان نظارت دارند و در واقع از راه دور درمان را كنترل مي كنند. درمان شما كاملاً بدون درد است و شبيه عكسبرداري با اشعه ايكس است. بنابراين اگر احساس ناراحتي كرديد، لازم است فوراً تيم درماني خود را مطلع سازيد.

 

آيا پرتو درماني عارضه‌اي هم دارد؟

        اثرات پرتو درماني در هر بيمار بسته به مقدار اشعه و سلامت عمومي فرد می‌تواند متفاوت باشد. در برخي افراد ممكن است عوارض جزئي بروز كند و در برخي هيچ عارضه‌اي ايجاد نشود. نكته مهم اين است كه پزشكتان را از ساير درمان‌ها و داروهای مصرفي و احياناً حساسيت دارويي و غذايي خود مطلع كنيد تا با انجام تدابیر لازم ميزان عوارض جانبي كاهش يابد. در صورت بروز عوارضي چون تعريق، تب يا درد، فوراً پزشك خود را مطلع كنيد.

شايع ترين عوارض پرتو درماني «تحريك پوست و قرمزي، خارش و سوزش در محل تابش اشعه» و «خستگی» مي باشند. اين شكايات موقتي هستند و حدود 6 هفته طول مي كشند و با برخي توصيه ها كه در ذيل آمده است، رفع مي‌گردند.

در طي دوره درمان احتمالاً متوجه تغييرات اندکی در پستان‌ها مي شويد. به تدريج از روز دهم به بعد قرمزي و تورم خفيف در پوست ناحيه جلب توجه مي كند. معمولاً تكنسين ها و پزشكان متوجه اين تغييرات هستند و توصيه هاي لازم را ارائه مي دهند. واكنش پوست خانم ها نسبت به اشعه متفاوت است و مانند پاسخ آن به مواجهه با نور خورشيد می‌تواند يكسان نباشد. تجربيات نشان داده است كه خانم‌هاي با پوست روشن نسبت به افراد با پوست تيره واكنشهاي بيشتري به پرتو درماني نشان مي دهند.

 

«پرتو درماني تجربه خوش آیندی  نبود. درآن زمان پوست سينه ام سوخت. خيلي ناراحت و تحت فشار بودم. البته اطلاعات لازم را به من داده بودند ولي خيلي مشكل جسمي داشتم. بعد از رفع علایم متوجه شدم که این موارد همگی گذرا بودند و حالا، از این که آنها را تحمل کردم بسیار خوشحالم.»

 

در 10% خانم ها، درجاتي از فيبروز و سفتی بافت كه به صورت كوچك شدن اندازه و كاهش قدرت ارتجاعي پستان و افزايش حساسيت اين عضو بروز مي كند ديده مي شود. اين تغييرات در زمان بازسازي پستان با اهميت هستند به طوري كه گاهي جراح، بعلت كاهش شديد قدرت ارتجاعي پوست و تغييرات بافتي، ناچار به استفاده از پيوند پوست مي گردد.

به دنبال انجام پرتو درماني، دنده ها ممكن است نسبت به فشار خارجي حساس و تا ماه‌ها بعد دچار درد موضعي شوند. در موارد نادري ضعف ايجاد شده در اين استخوان ها منجر به شكستگي دنده ها به دنبال ضربه هاي جزئي مي شود. در اين خصوص در اغلب موارد درمان خاصي مورد نياز نيست. ولي قطعاً بايد پزشك معالج خود را در جريان بگذاريد و طبق نظر وي عمل نماييد.

        برخي تغييرات جزئي تر بوده ولي مدت طولاني تري باقي مي مانند مثل تيرگي پوست در ناحيه درمان و افزايش اندازة منافذ پوستي. در برخي موارد نواحي كوچك  قرمزي به نام تلانژكتازي در پوست ايجاد مي شود كه مي توانند بصورت دائمي باقي بمانند. همچنین برخي بيماران دچار كاهش اشتها و سوء هاضمه در طي پرتو درماني مي شوند، بنابر این كاهش وزن در حد چند كيلوگرم دور از انتظار نیست.

خستگي در حد نسبتاً شايعي به دنبال اين درمان مشاهده مي گردد كه با چند توصيه ساده قابل كنترل مي باشد. اول اينكه مطمئن شويد كه وضع تغذيه شما مناسب است. اگر اشتهايتان كم است بايد دقيقاً به موادي كه مي خوريد توجه نمائيد تا مواد اصلي غذايي به بدنتان برسد. در غير اين صورت ممكن است عامل كاهش وزن، كمبود انرژي دريافتي شما باشد. خستگي ممكن است مربوط به كاهش سلول هاي قرمز باشد كه مي تواند تحت تأثير رژيم نامناسب تشديد شود.

راه دوم غلبه بر خستگي، انجام ورزش ملايم و يك پياده روي مختصر است كه گاهي خستگي را كاهش مي دهد. اگر خستگي شديد يا مزمن باشد ممكن است در انجام امور روزمره مثل خريد يا كارهاي منزل نياز به كمك داشته باشيد. برخي بيماران از مسئولين خود در محل كار درخواست مي‌كنند كه ساعات كارشان را محدود كنند، يا در روزهايي از هفته كه لازم است تحت درمان قرار گيرند مرخصي بگيرند. خستگي ممكن است 6-4 هفته بعد از خاتمه درمان طول بكشد، بنابراين احساس نگراني نكنيد.

اگر خشكي صبحگاهي يا مشكل تحرك در بازوي سمت جراحي شده احساس مي كنيد، از پزشك خود در يادگيري ورزشهاي مناسب جهت رفع اين مشكل كمك بگيريد.

 

روش هاي كاهش عوارض جلدي در طي پرتو درماني

-   قبل از استفاده از صابون، لوسيون، خوشبو كننده هاي زير بغل، ضد آفتاب،  داروها، عطريات، لوازم آرايشي، پودر تالك يا مواد مشابه در ناحيه تحت درمان، با پزشك يا پرستار خود در رابطه با تحريك پوستي آنها مشورت كنيد. هيچ يك از اين موارد را در فاصله 2 ساعت اول پس از انجام پرتودرماني استفاده نكنيد.

-    روي ناحيه درمان شده را با پوشش نخي گشاد و نرم بپوشانيد. از پوشش هاي کشی (استرچ) يا محكم استفاده نكنيد.

-    از خاراندن يا دست كشيدن بر موضع اجتناب كنيد.

-    از نوار چسب در ناحيه استفاده نكنيد. اگر نياز به بانداژ باشد از نوارچسب‌هاي كاغذي در ناحيه اي خارج از محل درمان استفاده كنيد.

-    از دادن گرما يا سرماي زياد (مثل كيسة آبگرم يا كيف يخ) در ناحيه تحت درمان پرهيز كنيد. در هنگام دوش گرفتن از آب ولرم استفاده كنيد.

-    براي تراشيدن موهاي ناحيه زير بغل بعد از مشورت با پزشك يا پرستارتان مي‌توانيد از تيغ برقي استفاده كنيد. از مصرف لوسيونهاي مخصوص قبل از تراشيدن مو يا محصولات موبر و نيز تيغ ژيلت اجتناب نمائيد.

-    ناحيه درمان شده را از آفتاب حفاظت كنيد.

 

 

 

 

 

خلاصه

        پرتو درماني يكي از روش هاي درمان سرطان پستان است كه باعث تأخير يا عدم بروز عود بيماري در محل پستان مي شود. اگر چه در برخي بيماران انجام آن الزامي نيست و توصيه نمي شود، ولي بخصوص بعد از جراحي‌هايي كه در آنها پستان حفظ مي شود، يك درمان كمكي مهم و ضروري مي باشد. اگر چه پرتو درماني خواه در كوتاه مدت يا دراز مدت مي تواند همراه عوارض پوستي و عمومي باشد، ولي اين عوارض گذرا بوده و هرگز نبايد باعث شود كه بيمار از پذيرش درمان امتناع نمايد. شما با روش هاي مختلفي مي توانيد بر اين عوارض غلبه كرده و انجام اين كار را با هدف بهبودي آسان نمائيد.

 

 

اطلاعات تماس

تهران، خیابان ولی عصر،خیابان شهید عباسپور، بالاتر از بیمارستان دی، میدان توانیر، پلاک 3، ساختمان پزشکی طلا، واحد 42

تلفن: 88663937 -021

نقشه در Google Map


آخرین اخبار
1 2 3

© 1387 - وب سايت دکتر احمد کاوياني

Rayanpajouh Co.